مکانیزاسیون ضرورت صنعت کشاورزی ایران

مکانیزاسیون ضرورت صنعت کشاورزی ایران

تاریخ/زمان انتشار: ۱۴۰۰-۰۹-۲۲ ۰۹:۱۱:۴۲

در برنامه تلویزیونی "نبض کشاورزی" که مورخ 20 ام آذرماه 1400 شبکه ایران کالا، با حضور آقایان محمد قهدریجانی عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات و عضو انجمن ماشین های کشاورزی و مکانیزاسیون ایران، آقای قاسم پیشه ور رئیس سازمان نظام صنفی کشاورزی و آقای حسن ذکی دیزجی، عضو هیات علمی دانشگاه شهید چمران اهواز و رئیس انجمن علمی ماشین های کشاورزی و مکانیزاسیون ایران به بررسی مشکلات کشاورزی و نبود تراکتور برای کشت  و کار در کشور پرداختند.

صحبت های جناب آقای پیشه ور در مورد مسائل مربوط به بخش مکانیزاسیون:

جناب آقای قاسم پیشه ور در پاسخ به سوال مجری که بیان داشتند با توجه به افزایش جمعیت در کشورمان و نیاز بهره برداری بیشتر در صنعت کشاورزی چرا مکانیزاسیون در کشور ما جدی گرفته نمی شود؟ یا اگر جدی گرفته می شود چرا این حجم از مشکلات وجود دارد؟ اظهار داشتند در مقدمه باید عنوان کنم نظام صنفی کشاورزی از سال 1388 کار خود را شروع کرده و در سطح کشور در 32 استان و 420 شهرستان دفتر دارد و مسئولیت و رسالت اصلیش این است که قانون گذار چهار کار اصلی شامل:1- سازمان دهی 2- سامان دهی 3-نظم بخشی 4- دفاع از جامعه بهره برداران در مراجع عمومی برایش تعریف کرده است. ایشان بیان داشتند که به آن صورت که از نظام های صنفی دیگر حمایت شده از این نظام صنفی حمایت نشده است. نظام صنفی کشاورزی نظامی مردم نهاد، غیر دولتی، غیر سیاسی و غیر اقتصادی است و کشاورز باید تمام رسالات و وظایف را خودش و با هزینه خود انجام بدهد. ایشان در پاسخ به سوال مجری که اگر بخواهید کار خاصی را انجام دهید چه کاری را انجام می دهید یا اینکه چه کسی مانع از انجام این کارها می شود؟ بیان داشتند که در چارت برنامه کاری ما که شامل 29 مسئولیت می باشد، یکی از این وظایف محول شده صدور پروانه است، صدور این پروانه ها با هزینه کشاورزان و خیرین بخش کشاورزی صورت می گیرد. در صدور این پروانه از مراجع مختلف من جمله تاییدیه شغل از خود سازمان جهاد کشاورزی یا شهرستان و روستای محل سکونت و...  استعلام گرفته می شود، همه ی این موارد در پروانه به عنوان پروانه کسب فعالیت درج می شوند. در پروانه صدوری از طرف نظام صنفی کشاورزی حداقل سالی یک بار فعالیت های مورد نظر به عنوان کسب فعالیت بررسی می شوند با این حال با توجه به اینکه پروانه ای که از طرف نظام صنفی صادر می شود هویت شغلی صاحب پروانه و همه استعلامات تجمیع شده در این پروانه نهفته است در مراجع ذی صلاح مانند بانک ها به آن صورت که باید به این پروانه بها داده شود توجه نمی شود و به مهر شورای محل بیشتر اهمیت داده می شود. در قانون تمرکز و اختیارات جهاد کشاورزی که در سال 92 توسط هیئت وزیران به سازمان ابلاغ شده در ماده دو قانون مذکور آمده به منظور حمایت از تولید و سامان دهی تجارت، قیمت گذاری و اعمال نظارت و تنظیم بازار داخلی محصولات و کالاهای کشاورزی، وزارت جهاد کشاورزی موظف است برنامه ریزی و اقدامات لازم را با الویت استفاده از ظرفیت و توان بخش غیر دولتی به ویژه نظام صنفی کشاورزی به عمل آورد بر این اساس انتظار ما این بود که در این ده سال حداقل توجهی به این نظام شود. ایشان در پاسخ به سوال مجری که اظهار داشتند با اینکه کشاورز پروانه کشاورزی دارد و شغل آن مشخص است اما سند مالکیت ندارد و در بحث توزیع تراکتور، تراکتوری به ایشان تعلق نمی گیرد پاسخ دادند ممکن است زمین به کشاورز تعلق نداشته باشد و ایشان بصورت استیجاری عملیات کشاورزی انجام می دهد همانند پروانه کسب مغازه دارها که مغازه دار خودش مالکیت آنجا را ندارد ولی به استناد این پروانه کسب می تواند تسهیلات و ... دریافت کند بر این اساس می توان برای او پروانه صادر کرد و این پروانه سالی یکبار باید رصد شود. ممکن است یک نفر اصلا زمین نداشته باشد ولی از قبل یک تراکتور خریداری کرده باشد و خدمات کشاورزی انجام می دهد ایشان باید پروانه صنفی داشته باشد اما از آنجایی که صاحب تراکتور خدمات مربوط به تراکتور خود را از طریق نهادهایی مانند شورای محل سریع تر دریافت می کند به سراغ پروانه صنفی خود نیامده است. ایشان همچنین بیان کردند یکی دیگر از مشکلاتی که نظام صنفی کشاورزی با آن رو به روست این است که پروانه هایی که سایر نهادها صادر می کنند 5-10 ساله هستند و ممکن است در سال اول صدور پروانه، شخص صلاحیت لازم برای دریافت تسهیلات و نهاده ها و ... را داشته باشد در صورتیکه در سال های بعد فاقد صلاحیت لازم است ولی همچنان از این مزایا استفاده می کند.

صحبت های جناب آقای دکتر قهدریجانی در مورد مسائل مربوط به بخش مکانیزاسیون کشاورزی: آقای قهدریجانی در ادامه صحبت های آقای پیشه ور بیان کردند مکانیزاسیون کشاورزی به معنای انتخاب، کاربرد و به کارگیری تکنولوژی مناسب در کشاورزی با هدف افزایش بهره وری تولید است. افزایش بهره وری تولید به معنای افزایش تولید، افزایش عملکرد در واحد سطح و کاهش هزینه های تولید است. بنابراین انتخاب و کاربرد ماشینی که منجر به افزایش تولید یا کاهش هزینه ها نشود ما را از مکانیزاسیون دور کرده است. صرفاً انتخاب و بکارگیری تراکتور و ادوات در مزرعه نه تنها کمکی به کشاورز نمی کند بلکه به دلیل رفت و آمد و ترافیک در مزرعه ایجاد فشردگی خاک، بر هم زدن ساختمان خاک و مسائل زیست محیطی می کند. انتخاب تکنولوژی مناسب در کشاورزی الزاماً تکنولوژی به روز و پیشرفته نیست گاهی تکنولوژی مناسب ممکن است استفاده از ادوات مکانیکی ساده ای باشد که بتواند کشاورز را به هدفش که همان افزایش تولید و کاهش هزینه هاست برساند. در کشور ایران عمده مسائل اقتصادی و کشاورزی تحت تآثیر تصمیمات و برنامه ریزی های دولت است پس ناگزیر هستیم تصمیمات دولت در بدنه کشاورزی کشور را بپذیریم. بنابراین اگر کوچکترین اشتباهی در حوزه تصمیم گیری و تدوین استراتژی، برنامه ریزی های مدون کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت در حوزه مکانیزاسیون کشاورزی اتفاق بیفتد صدمات جبران ناپذیری در کوتاه مدت و بلند مدت به این حوزه وارد می کند. البته در بدنه وزارت جهاد کشاورزی وقتی صحبت از دولت می کنیم، در این حوزه خاص منظور مرکز توسعه مکانیزاسیون کشاورزی است که زیر نظر حوزه معاونت وزارت جهاد کشاورزی است. البته به دلیل وجود کارشناسان خبره، کار آزموده، باتجربه و با تخصص بالا در بدنه ستادی، در حوزه مرکز توسعه، اتفاقات خوبی افتاده زحمات زیادی کشیده شده است. .اما بزرگ ترین مشکل ما که همان مشکل مدیریت مکانیزاسیون کشور است همچنان وجود دارد. در حال حاضر در کشور ما بزرگ ترین مشکل و معضل بحث توزیع تراکتور است. تراکتور به عنوان یک نیرو محرکه، قلب تپنده و مولد توان در مزرعه قابل انکار نیست. مگر می توان بدون تراکتور کار کششی در مزرعه کرد، البته همه ی مکانیزاسیون در تراکتور خلاصه نمی شود و انتخاب تراکتور صرفاً کاری اقتصادی نیست. ما مخالف اختصاص دادن تراکتور به کشاورز نیستیم ولی در کل دنیا هنگام توزیع تراکتور به کشاورزان یک شاخص بسیار ساده تحت عنوان سطح توجیح کننده مالکیت وجود دارد که یک شاخص علمی، فنی و اقتصادی است. در این شاخص تمام هزینه های ثابت و متغیر مربوط به عملیات کشاورزی، نرخ اجاره بها مرسوم که شرکت های خدمات کشاورزی انجام می دهند و میزان سطح عملیاتی که یک تراکتور می تواند در آن منطقه انجام دهد، بررسی می شود و بعد از این محاسبات تراکتور را در اختیار کشاورز قرار می دهند. متاسفانه در کشور ما هیچ بررسی علمی از طرف وزارت جهاد کشاورزی صورت نگرفته است. تا قبل از سال 97 در استان های کشور ما نیاز و تقاضایی برای تراکتور وجود نداشت از سال 96-97 به بعد یک صف بسیار طویلی ایجاد شد و یک اوضاع اسفناکی در حوزه تراکتور به وجود آمد. این اوضاع با سیاست های غلط و مدیریت های غیر علمی به وجود آمد، در ابتدا صف تشکیل و بعد اعلام تقاضا شد. در کل دنیا یک شاخص تحت عنوان ظرفیت مکانیزاسیون و یک شاخص تحت عنوان عملیات اجرایی یا توان اجرایی تراکتور داریم اما در کشور ما هیچ تعریف و مفهومی در وزارت جهاد کشاورزی برای مکانیزاسیون وجود ندارد تنها یک شاخص تحت عنوان درجه و ضریب یا همان سطح مکانیزاسیون که مربوط به 50 سال پیش است وجود دارد و بر این باورند که هرچه تعداد تراکتور در مزرعه را افزایش دهند شاخص مکانیزاسیون آن پیشرفت و توسعه پیدا می کند و بصورت مرتب هم در رسانه ها اعلام می دارند که توسعه مکانیزاسیون صورت گرفته، در صورتی که چنین نیست. اینگونه موارد باعث بحث مربوط به صف و تشکیل صف شده است. از یک طرف مرکز توسعه فقط به دنبال افزایش تراکتور در جامعه است البته به نحوی موفق شده و نتیجه آن افزایش قیمت تراکتور در روزهای اخیر است و از طرف دیگر هیچ قانونی و هیچ مکانیزم مشخص علمی و فنی برای توزیع تراکتور وجود ندارد.

 

صحبت های جناب آقای دکتر ذکی دیزجی در مورد مسائل و مشکلات مربوط به بخش مکانیزاسیون کشاورزی در ایران:

دکتر ذکی دیزجی نیز بیان کردند که مشکلات اصلی مکانیزاسیون کشاورزی هر کشور را می توان از سه منظر شامل 1- بخش دولتی 2- بخش خصوصی و 3-بانک ها مورد نقد و بررسی قرار داد. اهم مسائلی که می توان بیان کرد عبارتند از: 1- عدم تناسب در اختیارات مرکز توسعه مکانیزاسیون کشاورزی نسبت به مطالبه صنف کشاورزی از آن مرکز. یک محصول تولیدی (زراعی، باغی، و غیره) از مراحل کاشت، داشت و برداشت آن تا مراحل فرآوری و مصرف به ادوات، تجهیزات و ماشین آلات مختلفی نیاز دارد. اما در ساختار اداری وزارت جهاد کشاورزی، در حال حاضر مرکز توسعه مکانیزاسیون ذیل معاونت زراعی است. لذا تمرکز مرکز توسعه روی امور زراعی است. لذا جایگاه اداری مناسبی برای مرکز توسعه مکانیزاسیون کشاورزی در چارت سازمانی وزرات جهاد کشاورزی وجود ندارد. چرا نباید معاونت یا مرکزمستقلی برای ساماندهی ماشین ها، ادوات و تجهیزات مختلف وجود داشته باشد؟

2- لزوم به روز رسانی تخصص ناظران امور کشاورزی در نظام مهندسی کشاورزی: متاسفانه در حال حاضر از دانش آموختگان رشته های فنی و مهندسی کشاورزی مانند مکانیک بیوسیستم و مکانیزاسیون کشاوزی به عنوان ناظر در امور کشاورزی بکار گرفته نمی شود. برای مثال در سازه های گلخانه ای و روش های نوین آبیاری به نیرویی که بتواند با استفاده از روش های علمی دقیق مشکلات و نیازها را بررسی و راه حل مناسب ارائه نماید همانند نیروی متخصص رشته های مکانیزاسیون کشاورزی و مکانیک بیوسیستم نیاز است نه رشته های صرف علوم کشاورزی و یا صرف مهندسی.

3- ضعف مدیریتی و عدم برنامه ریزی منسجم در حوزه مکانیزاسیون کشاورزی: ایشان در این باره به مثالی اشاره کردند که در سال گذشته که فصل پر آبی بود و در برخی استان ها مانند استان خوزستان، با توجه به جاری شدن سیلاب و وجود آب فراوران، توضیح به کاشت برنج شد. مسئولین وقت اصرار بر تهیه تعداد زیادی ماشین برداشت برنج از طریق واردات داشتند ولی امسال که فصل کم باران است و استان خوزستان مانند خیلی مناطق کشور دچار خشک سالی شده، برنجی کاری ممنوع شده است. این ماشین های تهیه شده به چه کار می آید؟ آیا معیار خرید دستگاه و ادوات کشاورزی صرفاً بر پایه پربارش یا کم بارش بودن سال است یا عوامل دیگری نیز دخالت دارند و اگر عوامل دیگری نیز دخیل هستند پس چرا این عوامل در این تصمیم گیری ها اتخاذ نمی شوند. همه این موارد نشان از عدم وجود برنامه مشخص در مکانیزاسیون کشاورزی کشور است.

دکتر ذکی دیزجی در پاسخ به سوال مجری که آیا برای حل این مشکلات از طرف انجمن اقدامی صورت گرفته، اشاره فرمودند که در طی سه سال اخیر، انجمن علمی مهندسی ماشین های کشاورزی و مکانیزاسیون به صورت آکادمیک در راستای حل این مشکلات اهتمام ویژه ای ورزیده است و نامه نگاری هایی به بخش های دولتی از جمله وزارت جهاد کشاورزی انجام داده ولی علی رغم پیگیری های گوناگون همچنان مسائل و مشکلات متعددی وجود دارد.

 

 منبع:

   https://www.iktv.ir/showepisode/%D9%86%D8%A8%D8%B6-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C/%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C/47901 


برگشت به عقب

به این محتوا نظر دهید: